Iedereen heeft soms een vlekkerige huid. Dat kan komen door zenuwen, inspanning of door allergie voor een bepaald stofje. Niks aan de hand, verdwijnt vanzelf weer. Maar als er sprake is van permanente rode, bruine of witte vlekken, is het tijd om actie te ondernemen.

Bruine vlekken ontstaan als pigment zich op een bepaalde plek ophoopt. Witte vlekken ontstaan als er pigment ontbreekt. Vurig rode vlekken op de wangen en soms op neus en kin zijn te wijten aan een netwerk van ragfijne bloedvaatjes die blijvend gevuld zijn met bloed.

De zon heeft het weer gedaan
Hoe ouder we worden, hoe vaker we last krijgen van pigmentstoornissen, vooral als de huid vaak en langdurig is blootgesteld aan de zon. Ook hormonale veranderingen spelen mee. Pigment wordt onder invloed van zonlicht aangemaakt in de pigmentcellen en verdeeld over de huid, waar het een bruine kleur geeft. Dit proces kan verstoord raken. Het aantal pigmentcellen neemt bijvoorbeeld af of het pigment wordt onregelmatig over de huid verdeeld. Wat de oorzaak ook is, het resultaat is hetzelfde: bruine vlekken als pigment zich ophoopt, witte vlekjes waar het ontbreekt.



In de bleek
In de wandelgangen heten bruine pigmentvlekjes ouderdomsvlekken of levervlekken. Ze kunnen worden voorkomen door altijd sunblock aan te brengen op alle delen van de huid die aan daglicht blootgesteld zijn. Een sunblock is een product met een heel hoge beschermingsfactor. Het schermt de huid volledig af van zonlicht. Zo’n sunblock kan ook hyperpigmentatie door een verstoorde hormoonbalans (in de overgang) of na een ontstekingsproces voorkomen. Hypopigmentatie, ofwel witte vlekjes, zullen ook minder snel ontstaan als de huid niet te vaak aan zonlicht wordt blootgesteld.

Zijn de ouderdomsvlekken een feit, dan kunnen ze worden opgebleekt met speciale crèmes. Vrij veel merken bieden huidverzorging met de aanprijzing ‘whitening’ (witmakend) of ‘brightening’ (verhelderend). Deze producten bevatten een beschermend UV-filter, ze stimuleren de celdeling zodat de huid zich sneller vernieuwt én proberen opgehoopte pigment af te breken. Ze werken alleen bij vrij lichte vlekken en moeten langdurig en consequent worden gebruikt. Maar zelfs bij trouw gebruik zal een minimale blootstelling aan zonlicht het resultaat teniet doen.

Sterkere middelen zijn er ook. Een huidarts kan donkere vlekken opbleken met crèmes waarin hydrochinon is verwerkt. Het gebruik van deze stof is niet zonder gevaar. Op de behandelde plek kan de pigmentproductie stoppen, waardoor witte in plaats van bruine vlekken ontstaan, die ook nog eens pijnlijk kunnen verbranden.

Er zijn ook huismiddeltjes tegen pigmentvlekken: dagelijks deppen met karnemelk of de vlekjes aanstippen met citroensap. Maar of dat werkt? Een lange adem is in elk geval een vereiste.

Tegen witte vlekjes is niets te doen. Door ze te camoufleren, kunnen ze wel aan het oog worden onttrokken.

Van lamp tot peeling
Tegenwoordig zijn er ook aanzienlijk snellere manieren om van pigmentvlekken af te komen. Ze verdwijnen bijvoorbeeld met een laserbehandeling (voor het zwangerschapsmasker wordt dit afgeraden). De laser zendt snelle, korte lichtpulsen uit die worden opgenomen door de pigmentopeenhoping, die daardoor wordt afgebroken. Het licht is zo ingesteld dat het omliggende cellen niet beïnvloedt. Meestal wordt hiervoor een ‘light’ laserlamp gebruikt, zoals Intense Pulse Light, ook wel IPL lamp genoemd (bijvoorbeeld van Elos). Het is de duurste methode, maar ook de succesvolste. Wel zullen meerdere behandelingen nodig zijn en na verloop van tijd kunnen de vlekken terugkomen. Dan kan de behandeling worden herhaald.

Ook peelings werken goed tegen pigmentvlekken. Niet die voor thuisgebruik, maar wel een behandeling op basis van fruitzuren of enzymen door de schoonheidsspecialist of dermatoloog. De meest intensieve is de chemische peeling, waarbij hoge concentraties alfahydroxyzuren (AHA’s) worden gebruikt. De percentages variëren van 15 procent (in de schoonheidssalon) tot wel 70 procent (bij de arts). Het kan een pijnlijk proces zijn waar de huid zich van moet herstellen, maar de algehele conditie van de huid knapt er enorm van op en ook pigmentvlekken vervagen ervan. Ook een intensieve (medische) peeling kan pigmentvlekken laten vervagen of verdwijnen.



Rode adertjes te lijf
Permanent zichtbare rode adertjes op vooral wangen en neus worden in de volksmond couperose genoemd, de officiële term is teleangiëctasieën. Deze kwaal ontstaat als de fijne bloedvaatjes net onder het huidoppervlak hun elasticiteit verliezen en niet meer goed kunnen samentrekken. Ze zijn dan blijvend gevuld met bloed. Warmte (zon, sauna) en ook het eten van sterk gekruid voedsel en het drinken van alcohol zorgen dat de bloedvaten verwijden en op den duur gaat de ‘rek’ eruit.

Er zijn anti-couperosecrèmes te koop, die de adertjes op termijn iets minder zichtbaar maken. De meeste bevorderen de elasticiteit.
Wie er écht af wil, kan kiezen uit twee mogelijkheden: elektrocoagulatie of een IPL laserbehandeling.

Bij elektrocoagulatie wordt via een steriele naald wisselstroom in een bloedvaatje in de huid gebracht. Door de wisselstroom ontstaat aan het uiteinde van de naald grote warmte. Die zorgt dat de eiwitten in het bloed stollen, waarna het bloedvaatje verschrompelt en onzichtbaar wordt. De prikjes zijn pijnlijk (vooral op de neus) en helaas kunnen na verloop van tijd andere haarvaatjes zichtbaar worden.

Met de IPL lamp gaat het sneller en de behandeling is minder pijnlijk. Deze laserlamp brandt de bloedvaatjes dicht. Na ongeveer vijf behandelingen (afhankelijk van de hevigheid van de couperose) zijn de adertjes minder zichtbaar. Onderhoudsbehandelingen zijn wel nodig.

Liever geen alcohol
Het snel rood worden van de huid valt wel een beetje in bedwang te houden. Veel mensen ontdekken zelf wat de roodheid verergert (gekruid eten, heet douchen, de zon). Ook veranderingen in hormonen, stress en inspanning kunnen de roodheid verergeren. Gebruik liever geen producten met synthetische kleur- en geurstoffen, drink zo min mogelijk alcohol, reinig de huid niet overmatig en mijd scrubs. Belangrijk is altijd een moisturizer (dagcrème) met beschermingsfactor op te doen. Kies er een met kalmerende ingrediënten zoals groene thee of zoethout. Douche niet te warm, dan verliest de huid natuurlijke vetten waardoor de beschermende lipidelaag dunner wordt en de huid uitdroogt.

Zwangerschapsmasker ook in de overgang
De hyperpigmentatie die ontstaat door een verstoring in de hormoonbalans is het melasma of zwangerschapsmasker. Ook de anticonceptiepil, de overgang, bepaalde medicijnen of een reactie op cosmetica kunnen deze vorm van hyperpigmentatie veroorzaken. Het komt het meest voor in het midden van het gezicht, op de kin, bovenlip, jukbeenderen, neus en voorhoofd. In mindere mate kan het voorkomen op de wangen en de kaaklijn.

Uit onderzoek blijkt dat ongeveer 75 procent van de vrouwen tijdens de zwangerschap dit masker krijgt, net als 33 procent van de vrouwen die de anticonceptiepil slikken. Wanneer de hormoonhuishouding weer in balans is, is de kans groot dat de hyperpigmentatie verdwijnt. Ook na een ontstekingsproces kan hyperpigmentatie ontstaan. De huid kleurt dan donker ten gevolge van littekens (van bijvoorbeeld acne) of door verwonding van de huid.

Let op moedervlekken
Een heel ander verhaal is de moedervlek. Deze bruine vlekken zijn vaak aangeboren, al kunnen ze ook op elk moment spontaan op de huid verschijnen. De meeste moedervlekken ontstaan zelfs tussen het 30ste en 40ste levensjaar. Het zijn licht- tot donkerbruine vlekjes of verdikkingen van de huid, waarbij sprake is van een concentratie pigmentcellen. De hoeveelheid pigmentcellen én de hoeveelheid pigment die ze produceren, bepalen de kleur.

Een storende moedervlek kan makkelijk worden weggehaald. Doe dit altijd wel na overleg met de (huid)arts, want sommige moedervlekken kunnen ontaarden in een melanoom, een agressief soort huidkanker. Ga ook zeker naar de dokter wanneer een moedervlek verandert en bijvoorbeeld ineens gaat jeuken, dikker wordt, bloedt of van vorm verandert.