Cora Bloem (55): “Mijn vader woonde al een tijdje in een verzorgingshuis, gescheiden van mijn moeder. Na een herseninfarct werd hij hulpbehoevend. Een heel verdrietige situatie. Het laatste jaar was ik veel bij hem en hebben we uren kunnen praten. Hij leed eronder dat mijn broer Hans en ik ruzie hadden. Mijn vader had wel contact met Hans, maar ikzelf al jaren niet meer. Mijn vader vond dat vreselijk. Niet alleen moest hij altijd op zijn woorden letten, ook werden de feestdagen nooit meer samen gevierd. De gezelligheid van vroeger was weg. Maar juist hij verlangde, in de dagen die hij nog had, naar een harmonieus ­samenzijn.

Ik sprak met mijn vader over zijn uitvaart en hoe hij dat voor zich zag. Hij wilde gecremeerd worden en hij wilde een dienst in de kerk. Ook wilde hij, ondanks de problemen, het allerliefst de hele familie rond zijn kist, inclusief Lex, zijn enige kleinzoon. Ondanks de scheiding van Hans zag hij Lex gelukkig nog vaak. Maar Hans en Lex hadden onderling ook ruzie.

Ik heb als een berg tegen de dood van mijn vader opgezien. De familierelaties stonden de afgelopen jaren op scherp en dan ga je zaken als samen een crematie regelen, liever uit de weg. Maar toen hij overleed, kon ik er niet meer onderuit; ik moest de confrontatie aangaan met Hans, of ik nu wilde of niet. Want ja, ik wilde natuurlijk toch heel graag mijn ­vaders laatste wens honoreren.

Het oogappeltje

Hans en ik hebben nooit goed met elkaar overweg gekund. Hans is als kind heel erg verwend. Hij was de jongste, het oogappeltje. Hij ging altijd zijn eigen gang, dreef zijn zin door. En ik moest elke keer maar weer begrip tonen, zijn gedrag goedpraten en alles accepteren. Pas twee jaar geleden ben ik ermee gestopt. Hans had net – na een huwelijk van dertig jaar – zijn vrouw verlaten voor een jongere vriendin. Een vreselijke hittepetit, die maar twee jaar ouder is dan zijn zoon Lex. Lex had het er moeilijk mee en wilde zijn ­vader even niet zien. Ik begreep hem en dat werd me niet in dank afgenomen. Waar bemoeide ik me mee? Waarom koos ik de kant van Lex? De verwijten over en weer begonnen toen pas goed. Uiteindelijk kwamen we niet meer bij elkaar over de vloer en was er ruzie.

Hans ontplofte toen hij na de dood van pa hoorde van diens wensen. Hij wilde Lex er niet bij hebben, want dat kon zijn nieuwe vrouw niet aan. En wat hem betrof, kwam Lex’ naam ook niet op de rouwkaart. Ik zag dat mijn moeder het niet met hem eens was en ik dacht: laten zij het maar uitkibbelen.

Ik stond op en liep naar buiten. De rouw­begeleidster kwam me achterna. Zij merkte ook wel dat het niet lekker liep binnen onze familie en wilde wel als tussenpersoon optreden, zodat we elkaar zo min mogelijk hoefden te zien en te spreken.

Dansen op een vulkaan

Natuurlijk is het mooier als je samen kunt rouwen, maar dat zat er niet in. In plaats daarvan moesten we dansen op een vulkaan. Het was een weeklang op je tenen lopen en je woorden wikken en wegen, omdat ze anders wel eens een uitbarsting konden veroorzaken. De rouwbegeleidster deed het fantastisch.

Zij inventariseerde de meningen en stelde compromissen voor. Ook zorgde zij ervoor dat we zo min mogelijk met elkaar te maken hadden, en allemaal bezig konden zijn met ons eigen verdriet.

Ik heb zelf ook geprobeerd rekening te houden met de gevoelens van mijn broer. Toen ik bijvoorbeeld mijn neef Lex belde om hem te vertellen dat zijn opa was overleden, en Lex ­direct wilde komen, heb ik dat met een smoesje een dag kunnen uitstellen, zodat hij zijn vader niet zou tegenkomen. Waarom zou je de zaak op de spits drijven?
Mede dankzij het strakke schema dat de rouwbegeleidster had opgesteld, kwamen we elkaar niet tegen bij de kist. Daardoor heeft iedereen rustig – zonder zich te ergeren aan een ander – afscheid kunnen nemen. Lex stond uiteindelijk ook vermeld op de rouwkaart. En na veel heen en weer gepraat waren zowel Lex als Hans en zijn nieuwe vriendin op de uitvaart. Ik was daar heel blij mee.

Lex las tijdens de uitvaart een prachtig gedicht voor. Ik weet zeker dat mijn vader trots zou zijn geweest op zijn kleinzoon. Ik kon me eenvoudigweg niet voorstellen dat Hans dat niet was. Met een schuin oog heb ik nog wel gekeken naar zijn reactie, maar ik kon het niet goed zien omdat hij met zijn hoofd gebogen in zijn handen zat. De bidprentjes werden uitgedeeld met een door mij geschreven tekst erop. Ik dacht aan het laatste jaar samen met mijn vader. Hij wilde zó graag een laatste eer zonder ruzie. Ik heb het gevoel dat we hem dat hebben gegeven. Maar het had niet gekund zonder de hulp van de rouwbegeleidster. Want als we het samen hadden gedaan, dan was het vast op ruzie uitgelopen. Nu hebben allemaal onze bijdrage kunnen leveren. Bovendien waren we weer bij elkaar als gezin, zoals mijn vader dat wenste.”

* De namen in dit artikel zijn om privacy­redenen gefingeerd.