PlusWandeling Nationaal Park de Utrechtse Heuvelrug

De Utrechtse Heuvelrug is letterlijk een hoogtepunt in Nederland: net als in de bergen staan de aardlagen hier scheef of zelfs verticaal, de zuidflank loopt steil af naar grasland en met z’n 69 meter boven NAP is de Amerongse Kop hoog verheven boven het omringende land. Ook figuurlijk is de heuvelrug een hoogtepunt: een wandeling door de oude bossen en over landgoederen is ook een wandeling door een eeuwenoude en rijke geschiedenis.

De Utrechtse Heuvelrug strekt zich uit van het Gooi tot aan Rhenen, het deel ten zuiden van de snelweg A12 is zelfs nationaal park. Deze fraaie heuvelrug is een stuwwal die 150.000 jaar geleden werd gevormd door een immense gletsjer die vanuit het noorden dikke lagen zand en grind voor zich uit schoof.

De bodem zit vol met sporen die wijzen op de ontstaansgeschiedenis van dit gebied. Zo zijn her en der op de heuvelrug kleine verhogingen in de bodem te zien, zo onopvallend dat je er makkelijk aan voorbij zou lopen. Toch zijn het monumenten van formaat, deze oeroude grafheuvels die in de prehistorie als collectieve begraafplaats functioneerden. Doordat ze eeuwenlang in gebruik waren, hebben ze verschillende aardlagen. Diep in de grond verborgen liggen urnen met as van de overledenen en grafgiften die ze meekregen voor het hiernamaals.

Vanaf de zeventiende eeuw werd op de warme zuidhellingen van de heuvelrug tabak gekweekt. Door de invoer van buitenlandse tabak en door een virusziekte in de tabaksplant kwam daar vlak na de Tweede Wereldoorlog een einde aan. De grote droogschuren die tussen Amerongen en Elst staan, herinneren nog aan deze tijd.

Voor rijke stedelingen uit het vlakke westen vormden de heuvels een aantrekkelijke omgeving. En met de bestrating van de weg van De Bilt naar Rhenen in 1815 nam de bereikbaarheid toe. Logisch dus dat in die periode steeds meer buitenplaatsen werden gebouwd. Nog steeds vind je aan de zuidrand van de heuvels vele negentiende-eeuwse buitenplaatsen.
Door de afwisseling in landschappen – jong en oud bos, heide, zandverstuivingen, landgoederen, vennen, oude lanen, hooilanden – is de Utrechtse Heuvelrug rijk aan planten- en dierensoorten. Er broeden tientallen vogelsoorten, er leven reeën, vossen, dassen, eekhoorns en zelfs de zeldzame boommarter voelt zich er thuis. Op sommige akkers wordt ouderwets – zonder bestrijdingsmiddelen – graan verbouwd waardoor er in de zomer gekleurde akkerkruiden zoals korenbloem en akkerviooltje bloeien.

Het dode hout dat in het bos blijft liggen, is belangrijk voor vogels, vlinders, insecten, mossen en paddestoelen. En kleine zoogdieren, zoals muizen, vinden er een plekje om zich te verschuilen. Zo blijft deze oude stuwwal een bron van leven.

Op de parkeerplaats aan de Rijksstraatweg direct ten oosten van de bebouwing van Elst, begint de acht kilometer lange Plantage Willem III-route (witte paaltjes). Op deze warme zuidhelling werd in 1853 de tabaksplantage Willem III gesticht. U komt langs een aantal grafheuvels, ziet op afstand een tabaksschuur en kijkt uit over de Betuwe en de Gelderse Vallei. Soms is het even klimmen.

Vanwege de aanwezigheid van konikpaarden en gallowayrunderen zijn honden niet toegestaan.

Bij restaurant ’t Berghuis, aan de Veenseweg ten oosten van Amerongen, is een grafheuvel nagebouwd. U kunt de verschillende aard­lagen, urnen en grafgiften goed zien. In de nabij gelegen Bergschuur vindt u informatie over het landschap. Open: za en zo, 14.00–16.00 uur.

Klik hier om een afdrukbare PDF met kaartje van deze wandeling te downloaden